ویولا یکی از اعضای خانواده ی سازهای آرشهای است که از نظر ظاهری بسیار شبیه به ویولن است، اما صدایی گرم، عمیق و بم تر را ارائه می دهد. این ساز معمولاً نقش میانی را در ارکسترهای زهی ایفا میکند و پُلی میان صدای زیر ویولن و صدای بم ویولن سل محسوب میشود. ویولا با صدای لطیف و رنگ صوتی خاص خود، از اجزای مهم ارکسترهای کلاسیک تا موسیقی معاصر به شمار میآید.
تاریخچه ویولا
خاستگاه ویولا به اوایل قرن شانزدهم در ایتالیا بازمیگردد؛ زمانی که سازهای آرشهای اولیه مانند ویولا داگامبا و ویولا دابارتچو مورد استفاده قرار میگرفتند. با گذشت زمان، سازگر های ایتالیایی مانند آندره آماتی و آنتونیو استرادیواری شکل مدرن ویولا را توسعه دادند.
ساختار و اجزای ویولا
- بدنه (Body):
معمولاً از چوب افرا و صنوبر ساخته میشود و صدایی گرم و حجیم تولید میکند.
- آرشه (Bow):
چوبی باریک و خمیده که موی اسب روی آن کشیده شده و برای تولید صدا روی سیمها استفاده میشود.
- خرک (Bridge):
قطعهای چوبی که سیمها را در فاصلهی مناسب از صفحهی صدا نگه میدارد.
- سیمها (Strings):
معمولاً چهار رشته و از جنس نیکل، نقره یا ترکیبات مصنوعی هستند.
- گریف (Fingerboard):
سطح سیاهی که نوازنده با انگشتانش روی آن نتها را میگیرد.
دامنهی صوتی ویولا
ویولا دارای دامنهی صوتی از ای 6 تا سی 3 است که یعنی از نت «دو» در زیر کلید سل تا نت «لا» بالای آن، این دامنه باعث میشود ویولا صدایی بم تر از ویولن اما روشن تر از ویولن سل داشته باشد. ویولا معمولاً در کلید آلتو نوشته میشود که مختص این ساز است و آن را از سایر سازهای زهی متمایز میکند.
تفاوت ویولا با ویولن
بسیاری از مردم ویولا و ویولن را با هم اشتباه میگیرند، اما تفاوتهای قابل توجهی میان آنها وجود دارد:
- اندازه: ویولا بزرگ تر (حدود 40 سانتیمتر)و ویولن کوچک تر از ویولا (حدود 35 سانتیمتر) است.
- کوک : ویولا سی جی دی ای و ویولن در جی دی ای یی دارد .
- رنگ صوتی: ویولا گرم تر و بم تر، ویولن روشن تر و زیرتر دارد.
- نقش در ارکستر: ویولا صدای میانی (هارمونی)، ویولن ملودی اصلی را ایفا می کند.
سبکهای موسیقی و نقش ویولا
ویولا بیش از هر چیز در موسیقی کلاسیک و ارکسترال حضور دارد، اما امروزه در ژانرهای مختلفی از جمله موسیقی فیلم، فولکلور و حتی موسیقی معاصر و راک نیز شنیده میشود. در ارکستر، ویولا معمولاً مسئول اجرای خطوط میانی هارمونی است که به موسیقی حجم و عمق میدهد. در کوارتتهای زهی، ویولا بهعنوان صدای سوم، تعادل بین ویولن و ویولنسل را برقرار میکند.
نوازندگان برجسته ویولا
از میان نوازندگان بزرگ ویولا میتوان به ویلیام پیمروز، لیونل ترتیس و کیم کاشکاشیان اشاره کرد. این هنرمندان با اجراهای درخشان خود، ویولا را از سایهی ویولن بیرون آوردند و جایگاه آن را در صحنه های جهانی نشان دادند و هویت خاصی برای این ساز ساختند.
نتیجهگیری
ویولا به عنوان یکی از سازهای ارزشمند خانوادهی آرشهای، صدایی منحصربه فرد میان ویولن، ویولن سل و کنترل باس ایجاد میکند. با دامنهی صوتی خاص و رنگ صدایی گرم و عمیق، این ساز نقشی حیاتی در بافت هارمونیک ارکستر دارد. از قرون گذشته تا موسیقی مدرن امروز، ویولا همواره نمادی از تعادل، لطافت و عمق در دنیای موسیقی بوده است. و جایگاه خاصی در موسیقی دارد.
